Dövlətlərin idarə edilmə formaları

Yazar
09-noy-2025, 11:00
84 Baxış

Dövlət – müəyyən sərhəd daxilində yaşayan bir və ya bir neçə millətin yaratdığı müstəqil siyasi qurumdur. Dövlətin üç əsas əlaməti vardır:

1. Dövlət hər hansı ərazini əhatə edir. Dünyada Rusiya, Kanada, Çin, ABŞ və s. kimi nəhəng dövlətlərlə yanaşı San Marino, Vatikan, Andorra və s. kimi kiçik dövlətlər də mövcuddur.

2. Əhali – sayının az və ya çox olmasının dövlətin mövcudluğuna təsiri yoxdur. Əgər Çin və Hindistanda əhalinin sayı 1 milyard nəfərdən çox, ABŞ, İndoneziya və Yaponiyada yüz milyondan çoxdursa, İslandiya, Monako, Cibuti və s. dövlətlərdə bir neçə min nəfər əhali yaşayır.

3. İdarəetmə – qanunverici və icraedici orqanların olmasıdır. Dövlətlər idarəetmə formalarına görə iki cür olur: respublika və monarxiya. Dünyanın əksər dövlətlərində respublika idarəetmə forması mövcuddur. Belə dövlətlərdə hakimiyyət orqanları xalq tərəfindən müəyyən müddətə səsvermə yolu ilə seçilir. Dövlətin başçısı prezident, baş nazir, kansler və s. ola bilər. Ölkənin idarə edilməsi mövcud hüquq normalarına əsaslanır. Belə ölkələrdə vətəndaşların hamısı eyni hüquqlara malikdir. Azərbaycan da daxil olmaqla belə ölkələrə ABŞ, Fransa, İtaliya, Almaniya,Türkiyə, Pakistan, İsrail və s. misal ola bilər. Müstəqilliyini nisbətən gec əldə edən Latın Amerikası (Braziliya, Çili və s.), Afrika (Misir, Niger və s. ) və Asiya ölkələrinin əksəriyyəti də respublikadır.

Monarxiya ölkələrinin sayı azdır. Belə ölkələrdə hakimiyyət vərəsəlik yolu ilə ötürülür. Ölkəni idarə edən şəxs kral, sultan, imperator, knyaz, əmir və s. ola bilər.

Onların hakimiyyəti müddətsizdir, irsən ötürülür. Əksər monarxiya ölkələrində - Böyük Britaniya, Norveç, İsveç, Belçika, Mərakeş, Yaponiya və s. idarəetmə qanunları parlament tərəfindən qəbul edilir. Belə ölkələr konstitusiyalı monarxiya dövlətləri adlanır.

Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Bruney və s. kimi ölkələr isə mütləq monarxiyadır. Bu ölkələrdə monarxın hakimiyyəti hüdudsuzdur. Dünyanın bəzi ölkələrində dini hakimiyyət hökm sürür. Belə ölkələr teokratik dövlətlər adlanır. Vatikan və Səudiyyə Ərəbistanı teokratik dövlətlərdir.

🌍 AVROPA

İdarəetmə forması: əsasən konstitusional monarxiya

1. Böyük Britaniya – Konstitusional monarxiya

2. İspaniya – Konstitusional monarxiya

3. Belçika – Konstitusional monarxiya

4. Danimarka – Konstitusional monarxiya

5. Norveç – Konstitusional monarxiya

6. İsveç – Konstitusional monarxiya

7. Niderland (Hollandiya) – Konstitusional monarxiya

8. Lüksemburq – Konstitusional monarxiya

9. Monako – Konstitusional monarxiya

10. Lixtenşteyn – Məhdud (yarı-absolut) monarxiya

11. Andorra – Seçkili ikili monarxiya (iki dövlət başçısı: Fransa Prezidenti və İspaniyada Urgell yepiskopu)

⸻

🌏 ASİYA

İdarəetmə forması: həm absolut, həm də konstitusional monarxiyalar

1. Yaponiya – Konstitusional imperatorluq

2. Tailand – Konstitusional monarxiya

3. Kamboca – Konstitusional monarxiya

4. Malayziya – Seçkili konstitusional monarxiya

5. İordaniya – Konstitusional monarxiya

6. Səudiyyə Ərəbistanı – Absolut monarxiya

7. Oman – Absolut monarxiya

8. BƏƏ (Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri) – Federal monarxiya (7 əmirlik)

9. Küveyt – Konstitusional monarxiya

10. Bəhreyn – Konstitusional monarxiya

11. Qətər – Absolut monarxiya

12. Bütan – Konstitusional monarxiya

13. Bruney – Absolut monarxiya

⸻

🌍 AFRİKA

İdarəetmə forması: əsasən konstitusional və ənənəvi monarxiyalar

1. Mərakeş (Morocco) – Konstitusional monarxiya

2. Lesoto – Konstitusional monarxiya

3. Esvatini (keçmiş Svazilend) – Absolut monarxiya

⸻

🌎 AMERİKA (Şimali və Cənubi)

İdarəetmə forması: Britaniya monarxiyasının başçılığı altında konstitusional monarxiyalar

1. Kanada – Konstitusional monarxiya

2. Beliz – Konstitusional monarxiya

3. Jamaika – Konstitusional monarxiya

4. Baham adaları – Konstitusional monarxiya

5. Antiqua və Barbuda – Konstitusional monarxiya

6. Sent-Lüsiya – Konstitusional monarxiya

7. Sent-Vinsent və Qrenadinlər – Konstitusional monarxiya

8. Qrenada – Konstitusional monarxiya

9. Sent-Kits və Nevis – Konstitusional monarxiya

(Bu ölkələrin hamısında dövlət başçısı Böyük Britaniyanın kralıdır – hazırda Kral III Çarlz.)

⸻

🌊 OKEANİYA

İdarəetmə forması: konstitusional və ənənəvi monarxiyalar

1. Avstraliya – Konstitusional monarxiya

2. Yeni Zelandiya – Konstitusional monarxiya

3. Papua Yeni Qvineya – Konstitusional monarxiya

4. Solomon adaları – Konstitusional monarxiya

5. Tuvalu – Konstitusional monarxiya

6. Tonga – Konstitusional (yarı-absolut) monarxiya

⸻

🌐 Ümumi nəticə:

• Cəmi monarxiya dövlətlərinin sayı: təxminən 43

• Ən çox monarxiya olan qitə: Avropa və Asiya

• Yeganə tam absolut monarxiyalar: Səudiyyə Ərəbistanı, Bruney, Qətər, Oman, Esvatini

Aygün Qurbanova

MİQ, Sertifikasiya və abituriyent hazırlıqları üçün müraciət edə bilərsiniz.

Əlaqə: 050-768-97-12

Mamedoğlu | Veb Dizayn və Proqramlaşdırma Xidmətləri

Dövlətlərin idarə edilmə formaları

Aygün Qurbanova
(050) 768 97 12

Top məqalə

Saytı bəyənirsiniz?

Dövlətlərin idarə edilmə formaları

Aygün Qurbanova (050) 768 97 12

Top məqalə

Saytı bəyənirsiniz?

Aygün Qurbanova
(050) 768 97 12